Tak. W okresie próbnym w Niemczech pracodawca może wręczyć wypowiedzenie również pracownikowi, który jest na zwolnieniu lekarskim, i zazwyczaj nie musi podawać powodu. Samo L4 nie działa jak tarcza ochronna.
To nie znaczy, że pracownik jest bez praw. Istnieją wyjątki: ciąża, niepełnosprawność, dyskryminacja czy wadliwa forma wypowiedzenia. Po otrzymaniu pisma liczą się też terminy: 3 tygodnie na ewentualne odwołanie do sądu pracy i bardzo krótki czas na zgłoszenie się do urzędu pracy. Poniżej wyjaśniamy, jak to działa w praktyce, bez zakładania, że niemieckie przepisy wyglądają jak polskie.
Okres próbny w Niemczech: ile trwa i jaki jest okres wypowiedzenia
Okres próbny (niem. Probezeit) trwa w Niemczech maksymalnie 6 miesięcy i obowiązuje tylko wtedy, gdy został zapisany w umowie o pracę (§ 622 ust. 3 BGB). Najczęściej spotyka się 3 lub 6 miesięcy.
W tym czasie obowiązuje skrócony okres wypowiedzenia wynoszący 2 tygodnie, a wypowiedzenie może upłynąć w dowolnym dniu kalendarzowym. Jeśli umowa nie przewiduje okresu próbnego albo przewiduje go dłużej niż 6 miesięcy, stosuje się zwykłe terminy z § 622 BGB, w podstawowym wariancie 4 tygodnie. Układ zbiorowy lub umowa mogą wprowadzać odmienne zasady, dlatego zawsze sprawdź swoją umowę.
Niezależnie od terminu, wypowiedzenie musi mieć formę pisemną z oryginalnym podpisem (§ 623 BGB). Wiadomość e-mail, SMS czy komunikator nie wystarczą.
Dlaczego ochrona przed zwolnieniem nie działa od pierwszego dnia
Najczęstsze nieporozumienie dotyczy dwóch różnych terminów. Okres próbny reguluje długość wypowiedzenia. Ochrona przed zwolnieniem wynika natomiast z ustawy o ochronie przed wypowiedzeniem (KSchG) i zaczyna działać dopiero po 6 miesiącach nieprzerwanego zatrudnienia (§ 1 KSchG). Nawet jeśli w umowie nie ma okresu próbnego, przez pierwsze 6 miesięcy pracodawca nie musi uzasadniać wypowiedzenia.
W praktyce oznacza to, że w tym czasie pracodawca nie potrzebuje powodu biznesowego, behawioralnego ani personalnego, i nie przeprowadza oceny społecznej, którą wymaga KSchG po upływie 6 miesięcy.
Druga rzecz: KSchG w ogóle nie obejmuje małych zakładów, w których pracuje regularnie 10 lub mniej osób (§ 23 KSchG, z uwzględnieniem przeliczników dla niepełnych etatów). W takiej firmie pracownik nie ma tej ochrony także po upływie pół roku.
Zwolnienie lekarskie a wypowiedzenie: co mówi prawo
Niemieckie prawo nie zawiera zakazu wypowiadania umowy pracownikowi na zwolnieniu lekarskim. Dopóki nie działa KSchG, choroba nie jest więc ani powodem, który chroni, ani powodem, który trzeba wykazać. Pracodawca może w tym czasie rozwiązać umowę bez podawania przyczyny, także wtedy, gdy pracownik jest akurat niezdolny do pracy.
Dla pracownika wygląda to często jak kara za chorobę. Z perspektywy pracodawcy dłuższa nieobecność na początku współpracy bywa jednak sygnałem, że nie może liczyć na dyspozycyjność nowej osoby, i właśnie tę ocenę prawo zostawia mu w okresie próbnym. Sądy pracy rozpatrywały już spory o to, czy takie wypowiedzenie to niedozwolona retorsja za skorzystanie z prawa do wynagrodzenia chorobowego (§ 612a BGB). W jednym ze znanych orzeczeń (LAG Berlin-Brandenburg z 12.03.2021, sygn. 2 Sa 1390/20) sąd uznał, że wypowiedzenie z powodu choroby w okresie próbnym nie jest z tego powodu nieważne.
Praktyczny wniosek: samo L4 nie unieważnia wypowiedzenia, ale nie znaczy to, że każde wypowiedzenie w okresie próbnym jest zgodne z prawem.
Kiedy wypowiedzenie w okresie próbnym jest nieważne
Brak ochrony z KSchG nie oznacza pełnej dowolności. Wypowiedzenie może zostać uznane za nieważne między innymi w tych sytuacjach:
Brak formy pisemnej. Wypowiedzenie przesłane mailem lub SMS-em jest nieskuteczne (§ 623 BGB).
Ciąża i macierzyństwo. Ochrona wynikająca z ustawy o ochronie macierzyństwa (MuSchG) działa od początku zatrudnienia, także w okresie próbnym.
Dyskryminacja. Wypowiedzenie z powodu m.in. pochodzenia, płci, wieku, religii czy niepełnosprawności narusza ogólną ustawę o równym traktowaniu (AGG).
Niepełnosprawność. Dla osób z ciężką niepełnosprawnością obowiązują dodatkowe reguły, a TSUE w wyroku z 10.02.2022 wskazał, że także w okresie próbnym zwolnienie takiej osoby wymaga spełnienia określonych warunków.
Retorsja i działanie sprzeczne z dobrymi obyczajami. Wypowiedzenie, które karze za korzystanie z przysługujących praw albo jest czystą szykaną, może naruszać § 612a lub § 242 BGB.
Rada zakładowa. Jeśli w firmie działa rada zakładowa, powinna zostać wysłuchana przed każdym wypowiedzeniem (§ 102 BetrVG).
Udowodnienie takiego zarzutu jest zwykle trudne, a ciężar dowodu spoczywa głównie na pracowniku. To kolejny powód, by od razu skonsultować sprawę ze specjalistą.
Wynagrodzenie chorobowe w pierwszych tygodniach pracy
Prawo do wynagrodzenia chorobowego od pracodawcy powstaje dopiero po 4 tygodniach nieprzerwanego zatrudnienia (§ 3 ust. 3 EFZG). Jeśli zachorujesz wcześniej, pracodawca za ten czas nie płaci, a świadczenie, jeśli przysługuje, wypłaca kasa chorych jako zasiłek chorobowy (Krankengeld).
Po upływie tych 4 tygodni pracodawca wypłaca wynagrodzenie do 6 tygodni (42 dni) w związku z tą samą chorobą (§ 3 ust. 1 EFZG). Później zasiłek wypłaca kasa chorych, w wysokości zwykle 70% wynagrodzenia brutto, ale nie więcej niż 90% netto.
Istnieje jeszcze jeden przepis, o którym warto wiedzieć: jeśli pracodawca wypowie umowę z powodu choroby, obowiązek wypłaty wynagrodzenia chorobowego może trwać także po zakończeniu stosunku pracy, w granicach tych 6 tygodni (§ 8 EFZG). Wypowiedzenie kończy więc umowę, ale nie zawsze odbiera prawo do świadczenia.
Co zrobić, gdy zachorujesz w okresie próbnym
To, jak zareagujesz w pierwszych godzinach choroby, wpływa na Twoją sytuację formalną. Zrób to w tej kolejności:
Powiadom pracodawcę od razu, telefonicznie lub w sposób przyjęty w firmie, i podaj przewidywany czas nieobecności (§ 5 ust. 1 EFZG).
Dostarcz zaświadczenie, jeśli choroba trwa dłużej niż 3 dni kalendarzowe (§ 5 ust. 2 EFZG). Pracodawca może zażądać go wcześniej.
Sprawdź, kto jest wystawcą zwolnienia. Zwolnienie od niemieckiego lekarza trafia elektronicznie do kasy chorych, a pracodawca pobiera je sam (eAU). Lekarze spoza Niemiec nie są podłączeni do tego systemu, więc przy polskim L4 sam dopilnuj, by dokument dotarł do pracodawcy i by poinformować swoją niemiecką kasę chorych.
Zachowaj ślad komunikacji. Zapisuj daty rozmów i wiadomości, to ułatwi późniejsze wyjaśnienie sprawy.
Nie podejmuj decyzji pod wpływem emocji. Rzeczowy kontakt z pracodawcą lub agencją zwykle pomaga bardziej niż konflikt.
Pamiętaj, że rzetelna komunikacja nie daje gwarancji utrzymania pracy, ale ogranicza ryzyko zarzutu naruszenia obowiązków.
Co zrobić po otrzymaniu wypowiedzenia
Po otrzymaniu pisma liczy się tempo. Dwa terminy są najważniejsze:
3 tygodnie na pozew. Jeśli chcesz zakwestionować wypowiedzenie, musisz złożyć skargę do sądu pracy w ciągu 3 tygodni od jego otrzymania (§ 4 KSchG). Według orzecznictwa Federalnego Sądu Pracy termin dotyczy także okresu próbnego i małych zakładów. Po jego upływie wypowiedzenie uznaje się za skuteczne, nawet jeśli było wadliwe.
Zgłoszenie do urzędu pracy. Zarejestruj się jako osoba poszukująca pracy w Agentur für Arbeit w ciągu 3 dni od dowiedzenia się o zakończeniu umowy (§ 38 SGB III). Spóźnienie może skutkować okresem blokady zasiłku.
W tym samym czasie warto:
sprawdzić, czy pismo ma formę pisemną i podpis oraz od kiedy biegnie okres wypowiedzenia,
zachować kopertę lub potwierdzenie daty doręczenia,
skonsultować się z prawnikiem specjalizującym się w niemieckim prawie pracy albo ze związkiem zawodowym, jeśli jesteś jego członkiem,
nadal dostarczać zwolnienia lekarskie, jeśli jesteś niezdolny do pracy, bo od tego zależą świadczenia.
Groźby i emocjonalne wiadomości do pracodawcy zwykle nie zmieniają sytuacji prawnej, a utrudniają rozmowę. Skuteczniejsze są terminowe kroki formalne.
Najczęstsze pytania
Czy mogę dostać wypowiedzenie na L4 w pierwszym miesiącu pracy? Tak. W tym czasie nie działa ochrona z KSchG, a wynagrodzenie chorobowe od pracodawcy przysługuje dopiero po 4 tygodniach zatrudnienia.
Czy pracodawca może przedłużyć okres próbny z powodu mojej choroby? Okres próbny nie może przekroczyć 6 miesięcy, a jego wydłużenie wymaga Twojej zgody. Samo L4 nie przedłuża go automatycznie.
Czy pracodawca musi podać powód wypowiedzenia w okresie próbnym? Zasadniczo nie. Wyjątkiem są sytuacje, w których wypowiedzenie narusza zakaz dyskryminacji lub inne szczególne przepisy ochronne.
Ile mam czasu, żeby zaskarżyć wypowiedzenie? Trzy tygodnie od otrzymania pisemnego wypowiedzenia. Termin jest bezwzględny, dlatego nie czekaj z konsultacją.
Co z wypowiedzeniem, jeśli pracuję przez agencję? O tym, kto jest Twoim pracodawcą, decyduje umowa. Przy pośrednictwie pracy zawierasz ją z niemiecką firmą, przy pracy tymczasowej pracodawcą jest agencja. W obu przypadkach sprawdź treść umowy i ustalone w niej terminy.
Podsumowanie
W Niemczech L4 w okresie próbnym nie chroni przed wypowiedzeniem, bo ochrona z KSchG zaczyna działać dopiero po 6 miesiącach, a w okresie próbnym wypowiedzenie trwa zwykle 2 tygodnie. Pracodawca zazwyczaj nie musi podawać powodu, ale nie wolno mu łamać przepisów o formie, dyskryminacji i ochronie szczególnych grup. Po otrzymaniu pisma masz 3 tygodnie na pozew i 3 dni na zgłoszenie się do urzędu pracy.
Przed wyjazdem do pracy w Niemczech warto przeczytać umowę, sprawdzić długość okresu próbnego i zapisać sobie te terminy.
Podstawa prawna: § 622, § 623, § 612a, § 242 BGB; § 1, § 4, § 23 KSchG; § 3, § 5, § 8 EFZG; § 38 SGB III; MuSchG; AGG; § 102 BetrVG.
Uwaga: Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W przypadku wątpliwości dotyczących konkretnej sytuacji warto skonsultować się z prawnikiem specjalizującym się w niemieckim prawie pracy lub odpowiednią instytucją doradczą.